لعمرك ما لام ابن اخطب نفسه و لكنّه من يخذل اللَّه يخذل لجاهد ( 1 ) حتّى يبلغ ( 2 ) النّفس جهدها و حاول يبغى العزّ كلّ مغلغل امير المؤمنين - عليه السّلام - در جواب او اين بيتها بگفت : لقد كان ذا جدّ و جدّ بكفره فقيد الينا فى المجامع يقتل فقلَّدته بالسّيف ضربة محفظ فصار الى قعر الجحيم يكبّل فذاك مآب الكافرين و من يكن مطيعا لأمر اللَّه فى الخلد ينزل ( 3 ) . پس اين خزى در دنيا آن ( 4 ) است كه بر ايشان رفت از قتل مردان و سبى زنان و غنيمت اموال . قوله تعالى : * ( وَيَوْمَ الْقِيامَةِ ) * ، نصب او بر ظرف است و عامل در او « يردّون » ، و اين فعل را مجهول خوانند يعنى فاعلش مجهول است و فعل ما لم يسمّ فاعله خوانند و فعل مبنى ( 5 ) براى مفعول به ، به اين هر سه نام فعلى بود كه معدول ( 6 ) بود از اصل خود ( 7 ) ، اعنى از اسناد با فاعل به اسناد با مفعول به ( 8 ) ، و روز قيامت ايشان را با سختترين ( 9 ) عذابى برند ، و اين لفظ آن جا گويند كه ايشان وقتى ديگر آن جا بوده باشند ، و لكن فعل مبتدا را هم ردّ و عود گويند ( 10 ) چنان كه شاعر گفت : فان تكن الايّام احسنّ مرّة الىّ فقد عادت لهنّ ذنوب ( 11 ) و جوابى ديگر از اين آن است كه : ردّ اين جا بر جاى خود است ، چه ( 12 ) ايشان را از اين خزى و نكال و عذاب دنيا كه ذكر كرديم با عذاب دوزخ خواهند بردن . پس معنى ردّ بر جاى خود است و همچنين در بيت ( 13 ) : لأنّ ( 14 ) من عادة الأيّام و الغالب عليها

--> ( 1 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : فجاهد . ( 2 ) . اساس : بلغ ، با توجّه به دب ، تصحيح شد . ( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : منزل . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 5 ) . مب را . ( 6 ) . مج ، وز : عدول . ( 7 ) . مج ، وز ، دب بگردانيد ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر نگردانيد . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : مفعول . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : سختتر . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها بر توسّع . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها مىگويد اگر روزگار وقتى با من احسان كرد اكنون گناهانش باز آمد و او را گناه نبود اوّل تا به دوم حال باز آيد . ( 12 ) . آج ، لب ، فق ، مب : اگر چه ، دب : چرا كه . ( 13 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : همچنين در خبر است . ( 14 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : الا انّ .